Dialoog tussen twee werelden

Het klooster en de maatschappij — zijn dat niet twee werelden apart? Ze hebben zeker hun eigenheid die onderling verschillend is. Heel verschillend soms. Toch mogen ze niet tegen elkaar uitgespeeld worden. Omdat de kerken en de religieuze instellingen dat wel eens deden vroeger (en vandaag?), zetten velen in onze actuele maatschappij zich op hun beurt af tegen het religieuze leven. De stad van de mensen versus de stad God, zoals Augustinus beschreef? Sacred Books | Secret Libraries wil net zoeken naar de dialoog tussen beide, of een dialoog tot stand brengen.


De wereld

Het religieuze leven is niet van de wereld, maar wel in de wereld — waarbij wel te verstaan twee betekenissen worden gegeven aan het begrip 'wereld'. Er is een wereld die zelfgenoegzaam is en zich niet wil overstijgen naar wat Meer of Dieper is, met mensen daarin die vooral voor zichzelf leven, vanuit hun ikkigheid. Van die wereld willen de religieuzen inderdaad afstand nemen, en met hun hele bestaan tonen dat anders leven mogelijk is. Maar er is ook een wereld van kwetsbare, beperkte mensen die zoeken en worstelen, vinden en het beste van zichzelf geven. Van die wereld willen de religieuzen uiteraard géén afstand nemen, integendeel: die willen ze dienen, zonder aan zichzelf te denken. De eerste wereld is een moreel begrip, dat door de Bijbel gehanteerd wordt, de tweede is een beschrijvende categorie, moreel neutraal. Deze twee niet uit elkaar houden leidt tot problemen.


Kloosters

Het religieuze leven — kloosters zeg maar, gemakkelijkheidshalve — kan zich onmogelijk beter wanen dan de wereld in de tweede betekenis, tenzij wanneer het zich te buiten gaat aan illusies en verwaandheid, wat in de geschiedenis van het religieuze leven misschien wel gebeurd is. Er werd wel eens gezegd dat het kloosterleven andere structuren aanreikt die beter zijn, versta: moreel hoogstaander. Bvb. het afstand doen van privé-bezit — maar het collectieve bezit van kloosters was vaak een tegengetuigenis. Structuren echter zeggen niets: alleen hoe iemand leeft overtuigt. Kloosters zijn getuigen van een evangelie van liefde en vrijheid enkel als de individuele kloosterlingen en hun som, de gemeenschap, authentiek leeft. Dan kunnen zij teken zijn van waarden en idealen die, als ze worden gezien, de wereld kunnen (tweede betekenis) oproepen. Het religieuze leven is ten gronde een teken. Daarom is Sacred Books | Secret Libraries blij twee kloosters te kunnen openen voor bezoekers. 


Functieverlies

Wordt het teken nog gezien? Vroeger waren de kloosters alomtegenwoordig in de samenleving, en de mensen zagen, kenden hen, en konden ook het verschil zeggen tussen de verschillende soorten kloosterlingen. Na deze 'christenheid' kwam een grondige 'ontkerstening'. Zelfs onder de volwassen generaties is de kennis van het religieuze leven en zijn verschillende verschijningsvormen verdwenen, en al helemaal bij de jeugd, die enkel de kwalijkste karikaturen kent. Het aantal religieuzen en kloosters is fenomenaal gezakt, zodat de religieuzen helemaal niet meer present zijn in de zelfbeleving van een stad. Hier en daar woont nog een oude communiteit achter steeds hogere, oudere muren. Onbekend is onbemind. Het teken werkt niet meer.


Post-moderne en post-seculiere wereld

De post-moderne samenleving wordt stilaan een post-seculiere samenleving. D.w.z. dat het bewustzijn dat niets houdt, dat waarheid een illusie is, stilaan gaat wijken voor pogingen om terug grond onder onze voeten te vinden, en dat er weer openheid voor religie komt. Grond, fundamenten die weliswaar niet de vrijheid en de autonomie van de mens terug hypothekeren, maar die toelaten dat nieuwe vormen van religiositeit groeien. Het nieuwe omarmen, maar ook het oude bewaren — tenminste wat goed was in het oude. Hieruit groeit bij vele mensen het verlangen om terug aan te knopen bij de cultuur en waarden van het christelijke verleden van het Westen. (Waarbij men niet mag vergeten dat het verleden van het Westen evengoed gevormd werd door de Griekse en Romeinse filosofie, door de Renaissance en de Verlichting, en door de diepgaande invloed van de joodse en islamitische cultuur en religie op het Westen.) Bij velen groeit dit verlangen naar contact met het christelijke verleden uit tot een identitaire reflex, d.i. zich vastklampen aan de (superioriteit van de) traditionele cultuur en religie. Maar vastklampen getuigt altijd van angst en gebrek aan zelfvertrouwen, en gaat niet diep en is zelden authentiek.


Bewaren van het immateriële religieuze erfgoed

Vanuit dit vernieuwde respect voor het eigen verleden en voor de christelijke cultuur klinkt de roep luider om toch zoveel mogelijk van het immateriële religieuze erfgoed voor het nageslacht te bewaren, en wie weet om er weer herbronning in te vinden. Dat gaat van het bewaren van de kennis van het christendom in het onderwijs tot het zoeken om kerken en kloosters op een verantwoorde manier levend te houden, open te houden, te conserveren en toegankelijk te maken, in het volle respect aan wat zij ooit betekend hebben. Dus veel méér dan er een fitnessruimte of restaurant van te maken. Her en der ontstaan organisaties en instellingen die zoeken hoe men het beste het 'immateriële religieuze erfgoed kan bewaren'. Met 'immaterieël' wordt bedoeld: de levenswijze, de beleving, het léven van een kloostergemeenschap, ja, een gemeenschap van levende kloosterlingen. Sacred Books | Secret Libraries wil een toonaangevend voorbeeld zijn van zo'n bekommernis en zoektocht om het religieuze erfgoed te bewaren.


Levenloos religieus erfgoed 

Soms gebruikt men het woord 'conserveren', en dat is een veelbetekenend woord. Omdat er geen kloosterlingen meer zijn om ze  tot leven te wekken, probeert men op andere manieren de gebouwen, hun roerend en onroerend goed te 'conserveren', zoals men groente in glazen bokalen of in blik bewaart. Men kan echter alleen conserveren wat dood is; iets conserveren is het doden zodat het zich niet meer ontwikkelt en uiteindelijk bederft. Het immateriële religieuze erfgoed dat niet bezield wordt door levende 'religieuzen' is gedoemd om te verstarren en betekenisloos te worden, anders dan fruit en groente uit blik. Als het alleen maar het intact conserveren is van wat ooit is geweest, om dit voor toekomstige generaties te bewaren, dan is dit dood religieus erfgoed, een verzameling museumstukken. Dan worden 'bewaarde' kloosters enkel (religieuze) musea.


Een beweging

Religieus erfgoed als een museum voorgesteld kan niet inspireren, het hart raken en in beweging brengen. Bij gebrek aan kloosterlingen moet men op zoek naar andere, nieuwe vormen om het getuigenis, het teken-karakter van het religieuze leven levend te houden. Daarom wil Sacred Books | Secret Libraries méér zijn dan rondleiden in twee kloosters: het wil een beweging op gang brengen rond deze twee kloosters, rond hun plaats en betekenis, zodat dit 'immateriële religieuze erfgoed' tot leven komt in vele vormen van interactieve omgang met, in en in de nabijheid van deze kloosters. Deze nieuwe vormen moeten nog groeien, mensen met hun verhalen en talenten moeten elkaar vinden, zodat deze beweging diepgang en élan krijgt. De rondleidingen in de twee kloosters zijn een eerste en cruciale stap — maar het moet verder gaan. De Geest moet ons leiden op nieuwe, onbegane wegen...

Engels Klooster, Karmel en maatschappij

Wat kan de samenleving ontvangen van de Engels Klooster en de Karmel?

Wat kunnen zij ontvangen van de samenleving? 

Welke waarden, idealen, gebruiken, inzichten?

Van klooster naar wereld: de wijsheid van het religieuze leven

het zoeken en vinden van God als bron en fundament de mens alleen, zonder fundament, aan zichzelf overgelaten
 meditatief overwegen van de rijkdom van een traditie  zovele waarden, gebruiken, inzichten zijn verloren, moeten worden teruggevonden
zichzelf ontdekken en het Godsmysterie binnenin aan de buitenkant van zichzelf leven, onbewust van bronnen diep binnenin
 vriendschap ontwikkelen voor God en de mens verruwing en intolerantie, onbegrip en veroordeling
 contemplatief, ontvankelijk de Eenheid in het vele zien fragmentatie, verharding, geslotenheid, prestatiementaliteit, concurrentie
 innerlijke vrede  vinden om haar met anderen te delen rusteloosheid, onvrede innerlijk en uiterlijk
 in broederschap/zusterschap samenlevenisolement,  individualisme, groepsdenken, onderlinge strijd

Van wereld naar klooster: de wijsheid van de wereld

 afzondering, isolement, verengde horizon communicatie, netwerking, universalisme
 veroordeling, zelfverheffing tolerantie, integratie, bescheidenheid
 monocultureel multicultureel (of tenminste intercultureel, d.w.z. dialogerend)
 ideologische dogmatiekdeugd van het onweten, openheid voor andere visies
 verstarring, conservatisme voortdurende ontwikkeling en vernieuwing
 principes en wetten voorop personalisme en vrijheid
God
Het eerste en het voornaamste waar het religieuze leven getuigenis van aflegt is het mysterie van God. Kloosterlingen gisteren en vandaag zochten God en mochten 'hem' soms genietend vinden. We zijn er gerust in dat er geen oude man-met-een-baard ergens boven ons bestaat — maar dat is natuurlijk God niet. God is het Meer, het Diepere, het/de Andere, die ons onszelf doet overstijgen, naar de kosmos en naar elkaar toe. 
Is dit alles?

Is er niets méér dan de mens en de mensengemeenschap, de natuur die ons omgeeft en de ontzaglijke kosmos waarin alles baadt? Zonder meteen te geloven in een Sinterklaas die alles in goede banen leidt kunnen we toch niet om de vraag heen: vanwaar komt dit alles, waar gaat het naartoe? Waarom leven wij, wat is het fundament van ons bestaan? Deze vraag naar wat ons finaal aangaat ('ultimate concern') is een vraag die kan beantwoord woorden met 'God'. 'God' is uiteraard een woord, één van de meest beladen woorden van de geschiedenis, waaronder zowel het mooiste als het lelijkste heeft gedaan. Is God het mysterie van de wereld? 

Meditatie en gebed
De weg die in het Engels Klooster en de Karmel bewandeld wordt is de weg van gebed en meditatie. Op de grote vragen van het leven gaat de kloosterling(e) een antwoord zoeken diep vanbinnen, in de stilte van zijn/haar hart. Wat vind ik in de kern van mijn persoon: stilte, alleenzijn, luisteren, wachten... En wat nog meer? Wat dient zich aan onder alle gevoelens, verwachtingen gedachten? De stem van een innerlijke Leraar spreekt, van een goddelijke Vriend, die bemoedigt, de weg wijst, mensen in zich omvormt.
Ben ik thuis bij mezelf?

Het maatschappelijke leven trekt ons onvermijdelijk naar buiten. Leven is interageren met mensen, met alles om ons heen; de interactie is vaak overrompeling. Maar vinden we onze diepste eigenheid en plaats in het geheel zonder naar onszelf te luisteren, zonder af te dalen in de onvermoede diepten van onszelf? Moeten we die onvermijdelijke en positieve 'uitkeer' niet in evenwicht houden met 'inkeer'? Moeten we geen stevig en diep verankerd ik hebben om te kunnen geven aan anderen? Wat voedt dat ik?

Vriendschap
De zusters en broeders van beide kloosters kiezen ervoor om in gemeenschap met elkaar te leven, alles met elkaar te delen en elkaar te steunen, zonder dat ze ooit voor elkaar gekozen hebben. Ze streven naar onderlinge eenheid en vriendschap omwille van de liefde van God.
Isolement en cocooning

Onze samenleving blijkt gekenmerkt door eenzaamheid en door verdeeldheid; vele actuele problemen brengen dat naar boven. Mensen ont-moeten elkaar nog zo weinig, en beperken zich vaak exclusief tot de eigen kring en het eigen gelijk.  De witte raven die dit doorbreken geraken uitgeblust. Kennen we nog de kunst van de vriendschap en de dialoog? Zou het niet zinvol zijn de Bron van die vriendschap aan te boren?

Contemplatie
Contemplatie is ontvankelijkheid: stoppen en kijken, halthouden en de ultieme Werkelijkheid waarnemen en tot zich laten komen zoals zij is. Het denken, voelen en willen treedt op de achtergrond, en er is alleen nog een Aanwezigheid die alles bezielt en één maakt. Dit mystieke project is het hart van zowel de Moderne Devotie (Engels Klooster) als de Karmel.
Falende integratie

Hoezeer lijdt onze samenleving in vele segmenten aan fragmentatie. Het centrum verdwijnt, zowel persoonlijk als maatschappelijk, psychisch als socio-politiek. Prestatiedwang, de vele problemen die om een dringende oplossing vragen, de reductie tot harde wetenschap en wiskunde, zovele andere aspecten nog verengen her en der ons vermogen tot verwondering en openheid. Stilstaan en tot eenheid komen lukt ons collectief nog zo weinig. 

Dialoog bevorderen

Door het organiseren van rondleidingen en andere activiteiten, door het samenbrengen van gidsen en het aanreiken van kennis en ervaring over het religieuze leven (in Vlaanderen en Brugge), door deze website en nog andere initiatieven wil Sacred Books | Secret Libraries de dialoog bevorderen tussen de kloosters en de samenleving.